مقدمه
بهای تمامشده خدمات بیمارستانی به مجموع هزینههای مستقیم و غیرمستقیم مرتبط با ارائه هر واحد خدمت در بیمارستان اشاره دارد. این مفهوم در مدیریت مالی بیمارستانها اهمیت زیادی دارد، زیرا به مدیران کمک میکند تا قیمتگذاری دقیق، کنترل هزینهها و تصمیمگیریهای بهینه را انجام دهند. محاسبه بهای تمامشده معمولاً شامل هزینههای پرسنلی، تجهیزات، مواد مصرفی، سربارهای اداری و غیره میشود. در ایران، مطالعات متعددی بر روی این موضوع انجام شده که اغلب از روشهای حسابداری هزینه مانند هزینهیابی بر مبنای فعالیت (ABC) یا نسخه زمانگرای آن (TD-ABC) استفاده میکنند. این روشها به جای تخصیص ساده هزینهها، بر اساس فعالیتهای واقعی و زمان صرفشده محاسبه میکنند.
روشهای رایج محاسبه بهای تمامشده
در بیمارستانها، به دلیل تنوع خدمات (مانند ویزیت، بستری، آزمایشگاه، رادیولوژی و مراقبتهای ویژه)، روشهای سنتی هزینهیابی (مانند هزینهیابی جذبی) ناکارآمد هستند. روشهای مدرن عبارتند از:
- هزینهیابی بر مبنای فعالیت (ABC): هزینهها را بر اساس فعالیتهای ایجادکننده هزینه تخصیص میدهد. این روش برای شناسایی هزینههای واقعی هر خدمت مفید است.
- هزینهیابی بر مبنای فعالیت زمانگرا (TD-ABC): نسخه بهبودیافته ABC که زمان صرفشده برای هر فعالیت را در نظر میگیرد و برای خدمات بیمارستانی که زمانمحور هستند، مناسبتر است.
- روش مرحلهای-تقلیلی: تخصیص پلکانی هزینهها از بخشهای بالاسری به نهایی.
این روشها در مطالعات ایرانی، مانند محاسبه هزینه خدمات در بیمارستانهای تأمین اجتماعی یا آموزشی، کاربرد گستردهای دارند.
مراحل محاسبه بهای تمامشده با روش ABC (رویکرد مرحلهای-تقلیلی)
بر اساس مطالعات حسابداری مبتنی بر فعالیت در بیمارستانها، مراحل محاسبه به صورت گامبهگام به شرح زیر است:
- تشکیل تیم و جمعآوری اطلاعات: تیمی از کارشناسان حسابداری، اقتصاد بهداشت و مدیران بیمارستان تشکیل دهید. اطلاعات هزینهای (پرسنلی، تجهیزات، مواد) و آماری (تعداد خدمات) را جمعآوری کنید.
- شناسایی محصولات نهایی: خدمات اصلی بیمارستان مانند پذیرش، ویزیت، روز بستری و آزمایشها را تعریف کنید.
- تعریف واحدهای هزینه: فعالیتها را به سه دسته تقسیم کنید: خدمات بالاسری (اداری)، میانی (پشتیبانی مانند آزمایشگاه) و نهایی (خدمات مستقیم به بیمار).
- شناسایی منابع هزینه: هزینههای کل را دستهبندی کنید، شامل حقوق پرسنل، اجاره ساختمان، تجهیزات و مواد مصرفی.
- تخصیص منابع به واحدهای هزینه: هزینهها را بر اساس معیارهایی مانند مساحت، تعداد پرسنل یا زمان صرفشده تخصیص دهید (مثلاً با استفاده از نرمافزار اکسل).
- تخصیص هزینهها به واحدهای نهایی: هزینههای غیرمستقیم را پلکانی به بخشهای میانی و سپس نهایی منتقل کنید.
- محاسبه بهای هر واحد خدمت: هزینه کل هر بخش را بر تعداد واحدهای خدمت (مثلاً تعداد ویزیتها) تقسیم کنید تا بهای تمامشده به دست آید.
این مراحل معمولاً با ابزارهایی مانند اکسل یا نرمافزارهای حسابداری اجرا میشوند و دقت بالایی در تخصیص هزینهها فراهم میکنند.
مثالهای کاربردی از مطالعات
- در یک مطالعه بر روی بیمارستان تأمین اجتماعی اصفهان، با استفاده از TD-ABC، بهای تمامشده خدمات مراقبتهای بهداشتی (مانند پزشک عمومی، مامایی و داروخانه) محاسبه شد. نتایج نشان داد که هزینههای پرسنلی بیش از ۶۰% بهای هر واحد را تشکیل میدهد و تحلیل ظرفیت بلااستفاده به مدیران در کاهش هزینهها کمک میکند. بهای متوسط هر خدمت بسته به نوع (مثلاً تزریقات) از ۵۰,۰۰۰ تا ۲۰۰,۰۰۰ ریال متغیر بود.
- در بیمارستان ولایت تهران، با ABC، بهای تمامشده آزمایشهای بالینی محاسبه شد و هزینه هر تست (مانند Cr و CPK) به ترتیب ۱۰,۱۹۰ و ۲۱,۵۱۷ ریال برآورد گردید، که حاشیه سود مناسبی نسبت به تعرفههای دولتی داشت.
- مطالعهای بر روی بخش NICU (مراقبت ویژه نوزادان) در یک بیمارستان، بهای تمامشده هر تخت-روز را ۳۷,۲۹۲,۹۵۲ ریال (معادل ۱۳.۶% هزینههای کل بیمارستان) نشان داد.
- در بخش دیالیز یک مرکز آموزشی، بهای هر جلسه دیالیز ۲,۰۱۷,۱۳۱ ریال محاسبه شد، در حالی که تعرفه دولتی ۱,۸۳۸,۸۷۱ ریال بود، که نشاندهنده زیان هر جلسه است.
این مثالها بر اساس دادههای واقعی سالهای ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۳ هستند و تأکید میکنند که هزینههای پرسنلی و سربار بیشترین سهم را دارند.
چالشها و پیشنهادها
چالشهای اصلی شامل کمبود دادههای دقیق، پیچیدگی تخصیص هزینهها و تغییرات تعرفههای دولتی است. پیشنهاد میشود بیمارستانها از نرمافزارهای تخصصی مانند “شماران” برای محاسبه خودکار استفاده کنند. همچنین، اجرای منظم ABC میتواند به بهینهسازی منابع و افزایش کارایی منجر شود.
برای تحقیقات عمیقتر، میتوانید به مقالات نشریات دانشگاهی مانند فصلنامه بیمارستان یا مجله بهداشت و درمان مراجعه کنید. اگر جزئیات خاصی (مانند محاسبه برای بخش معین) نیاز دارید، بیشتر توضیح دهید.
بیشتر از بیشینه سازان درآمد سلامت کشف کنید
برای دریافت آخرین پستها به ایمیل خود مشترک شوید
بدون دیدگاه