گزارش جامع تحلیل اقتصادی و امکان‌سنجی مالی بخش‌های تصویربرداری پزشکی (MRI و CT Scan) در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴: بررسی سودآوری، چالش‌های سرمایه‌گذاری و بحران استهلاک سرمایه

فصل اول: مقدمه و کلیات اقتصاد سلامت در حوزه تصویربرداری

در نظام سلامت مدرن، بخش‌های پاراکلینیک و به ویژه مراکز تصویربرداری پزشکی نظیر تصویربرداری تشدید مغناطیسی (MRI) و توموگرافی کامپیوتری (CT Scan)، به عنوان بازوی حیاتی تشخیص پزشکی شناخته می‌شوند. با این حال، تحلیل اقتصادی این بخش‌ها در ایران، به ویژه در سال‌های مالی ۱۴۰۳ و پیش‌بینی‌های سال ۱۴۰۴، نشان‌دهنده گسست عمیق میان پارامترهای هزینه و درآمد است. این گزارش تحلیلی، با رویکردی کارشناسانه و مبتنی بر داده‌های مستند، به بررسی دقیق سودآوری این مراکز در اتمسفر اقتصادی فعلی کشور می‌پردازد؛ فضایی که با تورم افسارگسیخته، جهش‌های ارزی بی‌سابقه و نظام تعرفه‌گذاری دستوری و غیرمنعطف احاطه شده است.

مسئله اصلی که در این پژوهش مورد واکاوی قرار می‌گیرد، تضاد ساختاری میان هزینه‌های دلاری و درآمدهای ریالی است. تجهیزات تصویربرداری پزشکی، ملزومات مصرفی نظیر تیوب‌های اشعه ایکس، گاز هلیوم مایع و قطعات یدکی، همگی ماهیتی وارداتی داشته و تابع مستقیم نرخ ارز در بازار آزاد یا مبادله‌ای هستند. در مقابل، جریان درآمدی این مراکز از طریق کتاب ارزش نسبی خدمات سلامت و تعرفه‌های مصوب هیئت وزیران تعیین می‌شود که با ریال تضعیف شده محاسبه می‌گردد. این عدم توازن، مفهوم “سودآوری” را از یک معادله ساده حسابداری به یک چالش بقا تبدیل کرده است. تحلیل‌گران اقتصادی حوزه سلامت بر این باورند که بدون درک عمیق از جزئیات فنی هزینه‌ها (مانند استهلاک تیوب در هر ثانیه اسکن) و محدودیت‌های درآمدی (مانند سقف بیمه‌ها و کسورات)، هرگونه سرمایه‌گذاری در این حوزه می‌تواند به زیان‌دهی و ورشکستگی منجر شود.   

در این گزارش، با استناد به مستندات تعرفه‌های سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، تغییرات نرخ ارز، هزینه‌های نگهداری و داده‌های بازار، اثبات خواهد شد که آیا با مدل‌های فعلی، امکان بازگشت سرمایه (ROI) در یک بازه زمانی منطقی وجود دارد یا خیر. همچنین تأثیرات ثانویه این فشار اقتصادی بر کیفیت خدمات، فرسودگی ناوگان تجهیزات و پدیده مهاجرت پرسنل متخصص مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

فصل دوم: کالبدشکافی نظام تعرفه‌گذاری خدمات تصویربرداری در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴

نظام تعرفه‌گذاری در ایران بر پایه “کتاب ارزش نسبی خدمات سلامت” استوار است که خدمات را به دو جزء اصلی تقسیم می‌کند: جزء فنی و جزء حرفه‌ای. درک این ساختار برای تحلیل سودآوری حیاتی است، زیرا جزء فنی مسئولیت پوشش هزینه‌های سرمایه‌ای، استهلاک، تعمیرات و سربار مرکز را بر عهده دارد، در حالی که جزء حرفه‌ای مربوط به حق‌الزحمه پزشک رادیولوژیست است.

۲.۱ تحلیل شکاف تعرفه و تورم در سال ۱۴۰۳

بررسی مصوبات هیئت وزیران برای سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد که اگرچه تعرفه‌ها افزایش اسمی داشته‌اند، اما این افزایش به هیچ وجه با نرخ تورم واقعی بخش سلامت و جهش نرخ ارز همخوانی نداشته است. به عنوان مثال، در بخش خصوصی، تعرفه یک خدمت MRI مغز بدون ماده حاجب (کد ۷۰۴۰۰۵) دارای ارزش نسبی کل ۸.۳۴ واحد است (۲.۰۶ واحد حرفه‌ای و ۶.۲۸ واحد فنی). مبلغ ریالی کل این خدمت در بخش خصوصی در سال ۱۴۰۳ معادل ۱۲,۳۲۹,۶۴۰ ریال (حدود ۱.۲ میلیون تومان) تعیین شده است. از این مبلغ، سهم سازمان‌های بیمه‌گر حدود ۱ میلیون تومان و سهم بیمار حدود ۲۳۰ هزار تومان است.   

در مقایسه، تعرفه سی‌تی‌اسکن اسپیرال مفاصل (کد ۷۰۳۰۲۵) با ارزش فنی ۳.۶۹ و حرفه‌ای ۱.۸۹، در مجموع ۷,۶۳۰,۶۵۰ ریال (حدود ۷۶۰ هزار تومان) قیمت‌گذاری شده است. این ارقام زمانی معنای اقتصادی خود را از دست می‌دهند که با هزینه‌های واقعی مقایسه شوند. برای مثال، هزینه یک حلقه لاستیک خودرو در بازار آزاد یا هزینه‌های ساده‌ترین خدمات تعمیراتی در سایر صنایع، گاهی از تعرفه یک خدمت پیچیده و سرمایه‌بر مانند سی‌تی‌اسکن فراتر می‌رود. این موضوع بیانگر سرکوب شدید قیمتی در بخش “جزء فنی” است که عملاً توانایی مراکز برای بازتولید سرمایه و جایگزینی دستگاه‌های مستهلک را سلب کرده است.   

۲.۲ چشم‌انداز تعرفه‌ها در سال ۱۴۰۴

داده‌های استخراج شده برای سال ۱۴۰۴ نشان‌دهنده تداوم سیاست افزایش قطره‌چکانی تعرفه‌ها در مقابل سیل هزینه‌هاست. طبق جداول منتشر شده برای سال ۱۴۰۴، تعرفه آزاد MRI ستون فقرات کمری (لومبار) حدود ۲۲,۵۰۲,۷۰۰ ریال (۲.۲۵ میلیون تومان) و تعرفه بیمه‌ای آن حدود ۲۰,۶۵۷,۱۳۰ ریال تعیین شده است. همچنین تعرفه CT آنژیوگرافی عروق کرونر که یکی از پیشرفته‌ترین و پرهزینه‌ترین خدمات است، حدود ۲۴,۶۶۵,۳۰۰ ریال (۲.۴ میلیون تومان) قیمت‌گذاری شده است.   

اگرچه در نگاه اول افزایش تعرفه از ۱.۲ میلیون تومان در ۱۴۰۳ به حدود ۱.۸ تا ۲.۲ میلیون تومان در ۱۴۰۴ (بسته به نوع خدمت و بیمه) رشدی حدود ۵۰ تا ۶۰ درصدی را نشان می‌دهد، اما باید توجه داشت که در همین بازه زمانی، نرخ ارز تخصیصی به تجهیزات پزشکی از ۲۸,۵۰۰ تومان به نرخ‌های تالار مبادله (بالای ۵۰,۰۰۰ تومان) تغییر یافته و عملاً هزینه‌های سرمایه‌ای بیش از ۱۰۰ درصد رشد داشته‌اند. بنابراین، “قدرت خرید واقعی” تعرفه ۱۴۰۴ نسبت به ۱۴۰۳ کاهش یافته است. به عبارت دیگر، یک مرکز تصویربرداری در سال ۱۴۰۴ برای خرید یک قطعه یدکی یا تعمیر دستگاه، باید تعداد بیماران بیشتری را نسبت به سال ۱۴۰۳ پذیرش کند تا همان قدرت خرید را حفظ نماید.   

۲.۳ نابرابری در ضرایب ریالی (K)

یکی از چالش‌های بنیادین، تفاوت فاحش بین ضریب ریالی (K) در بخش دولتی و خصوصی است. در سال ۱۴۰۳، ضریب ریالی جزء حرفه‌ای در بخش دولتی ۳۰۲,۰۰۰ ریال تعیین شد ، در حالی که هزینه‌های تمام‌شده خدمات در بخش دولتی به دلیل ناکارآمدی‌های سیستماتیک و سربار بالا، اغلب بیشتر از بخش خصوصی است. این اختلاف باعث می‌شود که بخش دولتی برای سرپا ماندن به شدت به بودجه‌های عمومی و یارانه‌های پنهان وابسته باشد و بخش خصوصی نیز تحت فشار رقابت نابرابر و سقف‌های بیمه‌ای، مجبور به کاهش کیفیت یا توسل به روش‌های غیررسمی برای جبران هزینه‌ها شود.   

فصل سوم: تحلیل هزینه‌های سرمایه‌ای (CAPEX) و شوک ارزی

سرمایه‌گذاری اولیه برای تأسیس یا به‌روزرسانی یک مرکز تصویربرداری پزشکی در ایران، به دلیل وابستگی مطلق به واردات، تابعی مستقیم از سیاست‌های ارزی بانک مرکزی و وزارت صمت است. حذف ارز ترجیحی و انتقال اقلام سرمایه‌ای به تالار مبادله ارز، زلزله‌ای در ساختار هزینه‌های سرمایه‌ای ایجاد کرده است.

۳.۱ هزینه خرید دستگاه‌های MRI و CT Scan

در سال ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، قیمت تجهیزات تصویربرداری به سطوح نجومی رسیده است.

• دستگاه MRI: قیمت یک دستگاه MRI استاندارد ۱.۵ تسلا (که استاندارد طلایی تصویربرداری تشخیصی است) بسته به برند (زیمنس، جی‌ایی، فیلیپس) و آپشن‌ها، بین ۸۰۰ هزار تا ۱.۲ میلیون دلار متغیر است. با احتساب نرخ ارز آزاد یا مبادله‌ای (فرضاً ۶۰,۰۰۰ تومان)، قیمت ریالی این دستگاه بین ۴۸ تا ۷۲ میلیارد تومان برآورد می‌شود. این تنها هزینه خرید دستگاه است و شامل هزینه‌های حمل، بیمه، و نصب نمی‌شود.   
• دستگاه CT Scan: قیمت دستگاه‌های سی‌تی‌اسکن ۱۶ اسلایس تا ۶۴ اسلایس که پرکاربردترین مدل‌ها هستند، از حدود ۲۰۰ هزار دلار تا ۴۰۰ هزار دلار متغیر است. این یعنی سرمایه‌گذاری بین ۱۲ تا ۲۴ میلیارد تومان تنها برای خود دستگاه. دستگاه‌های پیشرفته‌تر قلبی و طیفی (Spectral) قیمت‌های به مراتب بالاتری دارند.   

این ارقام نشان‌دهنده یک جهش خیره‌کننده نسبت به سال‌های قبل است. برای مثال، در گذشته‌ای نه چندان دور با ارز ۴۲۰۰ تومانی، سرمایه‌گذاری برای یک دستگاه MRI حدود ۴ تا ۵ میلیارد تومان بود. اکنون با افزایش ۱۵ برابری نرخ ارز موثر برای واردات، سرمایه‌گذار باید ۱۵ برابر نقدینگی بیشتر تأمین کند، در حالی که تعرفه‌ها در این مدت نهایتاً ۳ تا ۴ برابر شده‌اند.   

۳.۲ هزینه‌های زیرساختی و آماده‌سازی سایت (Site Preparation)

علاوه بر هزینه دستگاه، آماده‌سازی فضای فیزیکی نیز هزینه‌های سنگینی دارد که غالباً نادیده گرفته می‌شود.

• سرب‌کوبی (Lead Shielding): اتاق‌های سی‌تی‌اسکن و رادیولوژی نیاز به ایزولاسیون با لایه‌های سرب دارند. قیمت سرب به عنوان یک فلز جهانی، با نرخ دلار و بورس فلزات نوسان می‌کند. هزینه سرب‌کوبی یک اتاق استاندارد در سال ۱۴۰۳ بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان برآورد شده است، اما با توجه به ابعاد و ضخامت مورد نیاز برای سی‌تی‌اسکن‌های مولتی‌اسلایس (که شدت اشعه بالاتری دارند)، این رقم می‌تواند بسیار بالاتر باشد.   
• قفسه فارادی (RF Cage): برای MRI، اتاق مگنت باید در برابر امواج رادیویی ایزوله شود (قفسه فارادی مسی یا استیل). هزینه این زیرساخت نیز صدها میلیون تومان است.
• تأسیسات خنک‌کننده (Chiller): چیلرهای صنعتی قدرتمند برای خنک نگه داشتن کمپرسور هلیوم و گرادیان‌ها ضروری هستند و مصرف برق و هزینه خرید آن‌ها بسیار بالاست.

۳.۳ سیاست‌های حذف ارز ترجیحی

سیاست حذف ارز ترجیحی تجهیزات پزشکی در آذرماه ۱۴۰۳، ضربه نهایی را به پیکره اقتصادی این مراکز وارد کرد. تا پیش از این، برخی اقلام با ارز ۲۸,۵۰۰ تومانی یا ۴,۲۰۰ تومانی تأمین می‌شدند. با حذف این ارز و الزام به استفاده از ارز تالار مبادله (حدود ۷۰,۰۰۰ تومان برای برخی اقلام یا نرخ‌های شناور)، قیمت تجهیزات سرمایه‌ای به یکباره ۳۵ تا ۵۰ درصد افزایش یافت. این تصمیم باعث شده است که بسیاری از مراکز دولتی توانایی خرید تجهیزات جدید را از دست بدهند و مراکز خصوصی نیز طرح‌های توسعه‌ای خود را متوقف کنند. گزارش‌ها حاکی از آن است که قیمت یک دستگاه رادیولوژی پرتابل از ۳ میلیارد تومان در اوایل سال ۱۴۰۳ به ۹ میلیارد تومان در اواخر سال رسیده است.   

فصل چهارم: هزینه‌های عملیاتی (OPEX)؛ کوه یخ پنهان

آنچه بیش از هزینه خرید اولیه (CAPEX) سودآوری مراکز را تهدید می‌کند، هزینه‌های عملیاتی جاری (OPEX) است. این هزینه‌ها ماهیت ارزی دارند اما باید از محل درآمدهای ریالی تأمین شوند.

۴.۱ بحران هلیوم مایع در MRI

دستگاه‌های MRI ابررسانا برای حفظ خاصیت مغناطیسی خود نیاز به هلیوم مایع با دمای ۴ کلوین (منفی ۲۶۹ درجه سانتی‌گراد) دارند. هلیوم یک منبع تجدیدناپذیر و استراتژیک است که قیمت آن در بازارهای جهانی رو به افزایش است.

• هزینه شارژ هلیوم: اگر سطح هلیوم دستگاه کاهش یابد (که به صورت طبیعی مقداری تبخیر یا boil-off وجود دارد، هرچند در دستگاه‌های Zero boil-off کمتر است)، نیاز به تزریق هلیوم است. هزینه تزریق هلیوم مایع که در گذشته حدود ۱۰۰ میلیون تومان بود، در سال ۱۴۰۳ به بیش از ۷۰۰ میلیون تومان افزایش یافته است.   
• ریسک کوئنچ (Quench): اگر به هر دلیلی (قطع برق طولانی، خرابی چیلر، خرابی کلد-هد) دمای مگنت بالا رود، هلیوم به گاز تبدیل شده و با فشار خارج می‌شود (Quench). شارژ مجدد کامل یک مگنت خالی از هلیوم، میلیاردها تومان هزینه دارد و عملاً می‌تواند معادل سود چندین سال مرکز باشد.   
• تعویض کلد-هد (Cold Head): قطعه‌ای که وظیفه میعان مجدد گاز هلیوم را دارد، باید هر ۲ تا ۳ سال تعویض شود. قیمت این قطعه حدود ۲۰ تا ۳۰ هزار یورو است. با یوروی ۷۰ هزار تومانی، این یعنی یک هزینه تعمیراتی ۱.۴ تا ۲.۱ میلیارد تومانی. آیا تعرفه‌های فعلی چنین ذخیره‌ای را برای استهلاک فراهم می‌کنند؟ پاسخ خیر است.

۴.۲ استهلاک تیوب اشعه ایکس در CT Scan

در دستگاه‌های سی‌تی‌اسکن، “تیوب اشعه ایکس” قطعه‌ای مصرفی است، نه سرمایه‌ای دائمی. عمر تیوب بر اساس “ثانیه اسکن” (Scan Seconds) یا “تعداد اکسپوز” سنجیده می‌شود.

• هزینه تیوب: قیمت یک تیوب اورجینال برای دستگاه‌های زیمنس یا فیلیپس (مانند مدل‌های Straton یا MRC) بین ۴۰,۰۰۰ تا بیش از ۱۰۰,۰۰۰ یورو است. در بازار ایران، هزینه تعویض یک تیوب سی‌تی‌اسکن در سال ۱۴۰۳ بسته به مدل بین ۳ تا ۶ میلیارد تومان برآورد می‌شود.   
• هزینه هر اسکن: اگر عمر یک تیوب ۵۰۰,۰۰۰ ثانیه اسکن باشد و قیمت آن ۵ میلیارد تومان، هزینه استهلاک تیوب به ازای هر ثانیه ۱۰,۰۰۰ تومان است. یک اسکن شکم و لگن که ممکن است ۲۰ ثانیه اکسپوز داشته باشد، ۲۰۰,۰۰۰ تومان فقط هزینه استهلاک تیوب دارد. وقتی کل تعرفه فنی یک سی‌تی‌اسکن حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان است، این یعنی حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد درآمد ناخالص مستقیماً توسط استهلاک تیوب بلعیده می‌شود. اگر سایر هزینه‌ها (پرسنل، فیلم، برق، تعمیرات دیگر) را اضافه کنیم، حاشیه سود به شدت باریک یا منفی می‌شود.

۴.۳ قراردادهای سرویس و نگهداری (PM)

مراکز برای تضمین عملکرد دستگاه‌ها مجبور به عقد قراردادهای نگهداری (Maintenance Contract) هستند. هزینه استاندارد این قراردادها معمولاً ۵ تا ۱۰ درصد قیمت روز دستگاه در سال است. برای یک دستگاه MRI شصت میلیارد تومانی، ۵ درصد معادل ۳ میلیارد تومان در سال است. این هزینه ثابت، فارغ از تعداد بیمار، باید پرداخت شود. بسیاری از مراکز به دلیل ناتوانی در پرداخت، از عقد قراردادهای جامع (Full Service) خودداری کرده و به سرویس‌های موردی روی می‌آورند که ریسک خرابی‌های catastrophic را افزایش می‌دهد.   

فصل پنجم: منابع انسانی و بحران نیروی متخصص

بخش دیگری از هزینه‌های عملیاتی مربوط به نیروی انسانی است. رادیولوژیست‌ها و کارشناسان پرتوکاری (رادیولوژی) ارکان اصلی این مراکز هستند.

• حقوق و دستمزد: با توجه به تورم، حقوق درخواستی پرسنل افزایش یافته است. یک کارشناس رادیولوژی در سال ۱۴۰۳ انتظار حقوقی بین ۱۰ تا ۱۵ میلیون تومان (برای تازه کار) و تا ۲۰ میلیون تومان یا بیشتر (برای با سابقه) دارد. اگرچه این مبالغ در مقیاس جهانی ناچیز است (درآمد سالانه ۶۰ تا ۸۰ هزار دلار در آمریکا یا کانادا )، اما برای کارفرمای ایرانی که درآمد ریالی دارد، هزینه قابل توجهی است.   
• مهاجرت: پدیده فرار مغزها در این قشر بیداد می‌کند. تفاوت فاحش درآمدی بین ایران و کشورهای همسایه (حتی عمان و عراق)، باعث شده است که مراکز با کمبود نیروی متخصص ماهر مواجه شوند. این کمبود نیرو، قدرت چانه‌زنی پرسنل باقی‌مانده را بالا برده و هزینه‌های دستمزد را فراتر از مصوبات قانون کار می‌برد.   
• سهم پزشک (Professional Share): جزء حرفه‌ای تعرفه متعلق به پزشک است. اما در بسیاری از مراکز خصوصی، برای جذب پزشکان متبحر که گزارش‌های دقیق بنویسند، مراکز مجبورند درصدی از جزء فنی را نیز به پزشک پرداخت کنند یا مبالغی بالاتر از تعرفه رسمی در نظر بگیرند، که باز هم حاشیه سود مرکز را کاهش می‌دهد.

فصل ششم: تحلیل نقطه سر به سر (Break-Even Analysis) و سودآوری

برای پاسخ نهایی به سوال سودآوری، باید نقطه سر به سر را تحلیل کرد. نقطه سر به سر جایی است که درآمد کل با هزینه کل (ثابت + متغیر) برابر می‌شود.

۶.۱ محدودیت ظرفیت (Throughput)

• MRI: فرآیند MRI کند است. هر اسکن ۲۰ تا ۴۵ دقیقه زمان می‌برد. در یک شیفت کاری ۱۲ ساعته، یک دستگاه نهایتاً می‌تواند ۲۰ تا ۲۵ بیمار را پذیرش کند. این محدودیت فیزیکی، سقف درآمدی را مشخص می‌کند.   
• CT Scan: سرعت بالاتری دارد و می‌تواند ۵۰ تا ۷۰ بیمار در روز را پردازش کند، اما استهلاک تیوب با افزایش تعداد بیمار به صورت خطی بالا می‌رود.

۶.۲ سناریوی مالی (برآورد تقریبی ۱۴۰۳)

فرض کنیم یک مرکز خصوصی MRI روزانه ۲۰ بیمار با میانگین تعرفه ۱.۵ میلیون تومان (مخلوطی از با و بدون تزریق) پذیرش کند.

• درآمد روزانه: ۳۰ میلیون تومان.
• درآمد ماهانه (۲۶ روز کاری): ۷۸۰ میلیون تومان.

هزینه‌های ماهانه:

1. سهم پزشکان (حدود ۲۰-۲۵٪): ۱۶۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان.
2. پرسنل و اداری: ۱۵۰ میلیون تومان.
3. مواد مصرفی (فیلم، گادولینیوم، رول کاغذ): ۱۰۰ میلیون تومان.
4. تأسیسات (برق صنعتی چیلر و مگنت): ۵۰ میلیون تومان.
5. ذخیره تعمیرات و نگهداری (هلیوم، کلد-هد، قرارداد سرویس): با توجه به هزینه‌های میلیاردی قطعات، باید ماهانه حداقل ۲۰۰ میلیون تومان کنار گذاشته شود.
6. اجاره محل (اگر ملک شخصی نباشد): در تهران می‌تواند ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان باشد.

نتیجه: در بهترین حالت، مرکز ممکن است ماهانه ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان “سود عملیاتی” نشان دهد. اما این سود کاذب است. چرا؟ زیرا هزینه جایگزینی سرمایه (Depreciation) در آن لحاظ نشده است. دستگاهی که امروز ۶۰ میلیارد تومان ارزش دارد، ۱۰ سال دیگر باید جایگزین شود. با تورم فعلی، ۱۰ سال دیگر هزینه جایگزینی صدها میلیارد تومان خواهد بود. سود عملیاتی فعلی حتی کفاف حفظ ارزش سرمایه اولیه را نمی‌دهد. به زبان اقتصادی، مراکز در حال “خوردن سرمایه” (Capital Erosion) هستند.

۶.۳ هشدار ورشکستگی

انجمن رادیولوژی ایران و مدیران مراکز بارها نسبت به ورشکستگی هشدار داده‌اند. تأخیر سازمان‌های بیمه‌گر (تأمین اجتماعی و سلامت) در پرداخت مطالبات که گاهی به ۶ تا ۱۲ ماه می‌رسد ، در اقتصاد متورم ایران به معنای نابودی نیمی از ارزش پول است. پولی که امروز باید صرف خرید هلیوم شود، یک سال بعد پرداخت می‌شود که قیمت هلیوم دو برابر شده است. این چرخه معیوب، نقدینگی مراکز را خشک می‌کند.   

فصل هفتم: تبعات استراتژیک و راهکارهای بقا

در چنین شرایطی، مراکز برای بقا به استراتژی‌هایی روی می‌آورند که لزوماً به نفع نظام سلامت نیست:

1. کاهش کیفیت: کاهش زمان اسکن برای پذیرش بیمار بیشتر، که منجر به تصاویر بی‌کیفیت و خطای تشخیص می‌شود.
2. حذف فیلم: بسیاری از مراکز ارائه کلیشه (فیلم) را متوقف کرده و تنها CD یا لینک دیجیتال می‌دهند، حتی اگر پزشک ارجاع‌دهنده نیاز به فیلم داشته باشد، زیرا هزینه فیلم (وارداتی) سرسام‌آور شده است.   
3. دریافت‌های غیررسمی: دریافت مبالغی تحت عناوین مختلف از بیمار برای جبران کسری تعرفه.
4. امتناع از پذیرش بیمه: برخی مراکز قراردادهای بیمه‌ای را لغو کرده و تنها به صورت آزاد و نقدی کار می‌کنند تا جریان نقدینگی خود را حفظ کنند.   

نتیجه‌گیری

تحلیل جامع داده‌های سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که بخش‌های MRI و CT Scan با تعرفه‌های رسمی فعلی، سوددهی اقتصادی پایدار ندارند. اگرچه ممکن است جریان نقدینگی روزانه مثبت باشد، اما این جریان قادر به پوشش هزینه‌های استهلاک واقعی، جایگزینی تجهیزات و ریسک‌های تعمیراتی (ارزی) نیست.

خلاصه وضعیت:

• درآمد: ریالی، با رشد عقب‌تر از تورم، و با تأخیر پرداخت طولانی.
• هزینه: دلاری/یورویی، با رشد جهشی (ناشی از حذف ارز ترجیحی)، و پرداخت نقدی فوری.

ادامه این روند منجر به فرسودگی شدید ناوگان تصویربرداری کشور، ورشکستگی مراکز کوچک و متوسط، و تبدیل شدن خدمات باکیفیت تصویربرداری به یک کالای لوکس و کمیاب خواهد شد. برای اصلاح این وضعیت، بازنگری اساسی در ضریب K فنی و متصل کردن آن به شاخص‌های ارزی یا احیای حمایت‌های ارزی برای تعمیرات و نگهداری، اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.