شاخصها، ابزاری جهت ارزیابی و ارزشگذاری کردن یک یا چند فعالیت میباشند. هدفهای مورد نظر شاخص ممکن است یک مبنا، یک وضعیت خاص، یک استاندارد و یا ترکیبی از آنها را پایه سنجش قرار دهد. سامانه آمار و اطلاعات بیمارستانی (آواب) یک سامانه مبتنی بر وب است که مشخصات شناسنامهای بیمارستان، آمار فعالیت بخشها، پرسنل، تجهیزات و شاخصهای عملکردی در آن ثبت میشود. هدف این مجموعه یکسانسازی تعاریف شاخصها و نحوه محاسبه دقیق آنهاست.
بخش اول: تعاریف پایه
۱. تعریف بیمارستان: مؤسسهای پزشکی است که با اخذ مجوز از وزارت بهداشت، به منظور درمان و بهبود بیماران سرپایی و بستری به صورت شبانهروزی تأسیس میگردد.
- نکته مهم: جهت ثبت در سامانه آواب، بخش بستری باید فعال باشد. اگر فقط اورژانس فعال باشد، بیمارستان محسوب نمیشود.
- باید شناسه سیام داشته باشد و موافقت اصولی آن تایید شده باشد.
۲. انواع بیمارستان از نظر وابستگی مالی:
- دولتی: بیش از ۵۰ درصد سرمایه متعلق به دولت است.
- غیر دولتی: بیش از ۵۰ درصد بودجه از منابع غیر دولتی است.
۳. انواع تختهای بیمارستانی:
- تخت مصوب: تعداد تختی که بیمارستان طبق پروانه رسمی مجاز به استفاده است.
- تخت فعال (بستری): تختهایی که آماده بستری شبانهروزی هستند و امکانات و پرسنل دارند. تختهای اورژانس بستری و LDR نیز جزو تخت فعال هستند.
- تختهای ستارهدار (فاقد هتلینگ): تختهایی که اقامت بیمار معمولاً کمتر از ۶ ساعت است و مشمول هتلینگ نیستند (شامل: دیالیز، تالاسمی، هموفیلی، اتاق عمل سرپایی، اورژانس سرپایی، لیبر، زایمان، ریکاوری، آنژیوگرافی و شیمی درمانی).
۴. انواع بیمار:
- بیمار بستری: بیماری که تختی را اشغال میکند.
- بیمار سرپایی: فردی که خدمات میگیرد اما تخت اشغال نمیکند.
بخش دوم: شاخصهای عملکردی و پیامدی
۱۴. شاخص ضریب اشغال تخت (Bed Occupancy Rate)
- تعریف: میزان تختروزهای فعال مرتبط با تختهای بستری که در طی یک دوره زمانی معین در اشغال بیماران بوده است.
- نوع شاخص: عملکردی / خروجی (Output).
- اهمیت: نشاندهنده بهرهوری است. ضریب اشغال بالای ۸۵٪ میتواند نشاندهنده کمبود تخت و ریسک عفونت بیمارستانی باشد.
- فرمول: (تخت روز اشغالی ÷ تخت روز کل) × ۱۰۰.
- صورت کسر: مجموع تختهایی که توسط بیماران اشغال شده است.
- مخرج کسر: حاصلضرب تعداد تخت فعال در تعداد روزهای دوره.
- معیارهای ورود: کلیه تختهای فعال بستری (شامل اورژانس بستری).
- معیارهای خروج: تختهای ستارهدار، دیکلینیک (Day Cases)، برانکارد، کات نوزاد، تختهای اکسترا و تختهای در حال تعمیر.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۶۸.۹۵ درصد.
۱۵. شاخص متوسط اقامت بیمار (Average Length of Stay)
- تعریف: میانگین تعداد روزهایی که بیماران در طی یک دوره زمانی در بیمارستان اقامت دارند.
- اهمیت: اقامت کوتاهتر هزینه را کاهش میدهد و نشاندهنده کارایی است.
- فرمول: تخت روز اشغالی ÷ تعداد بیماران بستری (یا ترخیص شده).
- معیارهای خروج: بیماران سرپایی، بیماران تختهای ستارهدار (اقامت زیر ۶ ساعت)، تخت برانکارد، ریکاوری و اکسترا.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۲.۷۲ روز.
۱۶. شاخص گردش تخت (Bed Turnover Rate)
- تعریف: تعداد دفعاتی که یک تخت در یک دوره زمانی معین (معمولاً یک سال) توسط بیماران جدید اشغال میشود.
- فرمول: تعداد بیمار بستری ÷ متوسط تخت فعال.
- تفسیر: در کشورهای توسعه یافته بین ۳۰ تا ۴۰ بار در سال است. برای بخشهای زنان و زایمان معمولاً بالاتر است.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۸۸.۷ بار.
۱۷. شاخص بیمار پذیری (Inpatient Admission Rate)
- تعریف: تعداد بیمار بستری شده به ازاء هزار نفر جمعیت منطقه.
- فرمول: (تعداد بستری شدگان ÷ جمعیت منطقه) × ۱۰۰۰.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۱۴۱.۲۶.
۱۸. شاخص فاصله چرخش تخت (Bed Turnover Interval)
- تعریف: میانگین زمانی که هر تخت بین ترخیص یک بیمار و پذیرش بیمار بعدی خالی میماند.
- فرمول: (تخت روز کل – تخت روز اشغالی) ÷ کل ترخیص شدگان.
- تفسیر: عدد منفی نشاندهنده کمبود تخت (استفاده از تخت اکسترا) و عدد مثبت طولانی نشاندهنده بهرهوری پایین است.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۱.۲۴ روز.
۱۹ و ۲۰. شاخصهای تریاژ اورژانس
- شاخص ۱۹: درصد بیماران سرپایی (تریاژ ۴ و ۵) از کل مراجعین اورژانس.
- شاخص ۲۰: درصد بیماران بستری (تریاژ ۱ و ۲ و ۳) از کل مراجعین اورژانس.
- نکته: تفکیک بخش اورژانس بستری و سرپایی از مهر ماه ۹۷ اجرایی شده است.
بخش سوم: شاخصهای مرگ و میر
۲۱. شاخص مرگ و میر ناخالص بیمارستانی (Gross Mortality Rate)
- تعریف: تعداد موارد مرگ و میر بخشهای بستری (قبل و بعد از ۲۴ ساعت) از هر ۱۰۰۰ بیمار ترخیص شده.
- فرمول: (تعداد کل فوتیها ÷ تعداد بیماران ترخیص شده) × ۱۰۰۰.
- معیارهای خروج: فوتیهای اورژانس و تختهای ستارهدار.
۲۲. شاخص مرگ و میر خالص بیمارستانی (Net Mortality Rate)
- تعریف: تعداد موارد مرگ و میر بخشهای بستری بعد از ۲۴ ساعت از هر ۱۰۰۰ بیمار ترخیص شده.
- فرمول: (تعداد فوتیهای بعد از ۲۴ ساعت ÷ تعداد بیماران ترخیص شده) × ۱۰۰۰.
بخش چهارم: شاخصهای منابع سلامت (تخت و بیمارستان)
۲۳. شاخص بیمارستان به جمعیت
- تعریف: تعداد بیمارستان فعال به ازای ۱۰۰,۰۰۰ نفر جمعیت.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۱.۲۲.
۲۴. شاخص بیمارستان روانپزشکی
- تعریف: تعداد بیمارستان روانپزشکی فعال به ازای ۱۰۰,۰۰۰ نفر جمعیت.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۰.۰۴.
۲۵. شاخص تخت فعال (Bed Density)
- تعریف: تعداد تخت بستری فعال به ازای ۱۰۰۰ نفر جمعیت.
- معیار ورود: شامل تختهای اورژانس بستری و LDR.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۱.۷۲ تخت.
۲۶. شاخص تخت ویژه (Intensive Care Bed Density)
- تعریف: تعداد تخت ویژه (ICU, NICU, PICU) به ازای ۱۰۰,۰۰۰ نفر جمعیت.
- نکته مهم: تختهای CCU و Post-ICU در این شاخص محاسبه نمیشوند.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۱۵.۶۲ تخت.
۲۷. درصد تخت ویژه به تخت کل
- فرمول: (تعداد تخت ویژه ÷ تعداد کل تخت فعال) × ۱۰۰.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۹.۵۲ درصد.
۲۸. شاخص تخت CCU
- تعریف: تعداد تخت CCU به ازای ۱۰۰,۰۰۰ نفر جمعیت.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۷.۳۵ تخت.
۲۹. شاخص تخت سوختگی
- تعریف: تعداد تخت سوختگی (شامل بخش سوختگی و BICU) به ازای ۱۰۰,۰۰۰ نفر جمعیت.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۱.۱۸ تخت.
۳۰، ۳۱ و ۳۲. شاخصهای تخت روانپزشکی
- شاخص ۳۰ (کل): تعداد کل تختهای روانپزشکی به ازای ۱۰۰,۰۰۰ نفر جمعیت. متوسط: ۱.۱۸ (این عدد در متن اصلی مشابه سوختگی درج شده اما جمع دو مورد زیر است).
- شاخص ۳۱ (در بیمارستان عمومی): ۳.۷ تخت در ۱۰۰,۰۰۰ نفر.
- شاخص ۳۲ (در بیمارستان تخصصی): ۸.۳۶ تخت در ۱۰۰,۰۰۰ نفر.
۳۳. شاخص تخت اورژانس
- تعریف: تعداد تخت اورژانس (بستری و سرپایی) به ازای ۱۰۰,۰۰۰ نفر جمعیت.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۲۱.۶ تخت.
بخش پنجم: شاخصهای تجهیزات پزشکی سرمایهای
(محاسبه به ازای ۱ میلیون نفر جمعیت)
۳۴. دستگاه MRI:
- تعداد دستگاه MRI فعال به ازای یک میلیون نفر.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۳.۷۳ دستگاه.
۳۵. دستگاه سیتی اسکن (CT Scan):
- شامل انواع سیتیاسکن و اسپیرال.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۸.۱۲ دستگاه.
۳۶. دستگاه آنژیوگرافی:
- شامل آنژیوگرافی قلبی، مغزی و محیطی.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۳.۳۶ دستگاه.
۳۷. دستگاه رادیوتراپی:
- شامل شتابدهنده خطی و کبالت.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۱.۰۵ دستگاه.
۳۸. دستگاه پت اسکن (PET Scan):
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۰.۰۷ دستگاه.
۳۹. دستگاه گاما کمرا:
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۱.۵ دستگاه.
بخش ششم: شاخصهای نیروی انسانی
۴۰. شاخص پرسنل به تخت
- تعریف: تعداد کل پرسنل (درمانی و پشتیبانی) به ازای یک تخت بیمارستانی (شامل بستری و ستارهدار).
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۲.۵۷ (برای کل سازمانها) – ۲.۳۵ (دانشگاهی وزارت بهداشت).
۴۱. شاخص پزشک به تخت
- تعریف: تعداد پزشک (عمومی، متخصص، فوق) به ازای یک تخت فعال.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۰.۳۳ (کل سازمانها).
۴۲. شاخص کادر پرستاری به تخت
- تعریف: تعداد کادر پرستاری (پرستار، اتاق عمل، بیهوشی، بهیار) به ازای تخت.
- نکته: کمک بهیار در این شاخص محاسبه نمیشود.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۱.۰۱ (کل سازمانها).
۴۳. شاخص پرستار بخش ویژه به تخت ویژه
- تعریف: تعداد پرستار شاغل در بخشهای ویژه به ازای تخت ویژه.
- متوسط کشوری (سال ۹۷): ۱.۱۸ (کل) – ۱.۳۰ (دانشگاهی).
شاخصهای پرسنل به جمعیت:
- ۴۴. پزشک شاغل در بیمارستان: ۶ پزشک در ۱۰,۰۰۰ نفر.
- ۴۵. پزشک عمومی: ۱۰ پزشک در ۱۰۰,۰۰۰ نفر.
- ۴۶. پزشک متخصص/فوق تخصص: ۵۴.۵ پزشک در ۱۰۰,۰۰۰ نفر.
- ۴۷. کادر پرستاری: ۱۹.۷ پرستار در ۱۰,۰۰۰ نفر.
بیشتر از بیشینه سازان درآمد سلامت کشف کنید
برای دریافت آخرین پستها به ایمیل خود مشترک شوید
بدون دیدگاه