---

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی معاونت درمان – دفتر ارزیابی فناوری، تدوین استاندارد و تعرفه سلامت تاریخ ابلاغ: آذرماه ۱۴۰۴

مقدمه

این دستورالعمل به استناد تبصره (۳) بند (پ) تصویب‌نامه شماره ۲۰۸۰۳۴/ت ۶۳۹۳۸ هـ مورخ ۱۴۰۳/۱۲/۲۸ هیات وزیران مبنی بر اختصاص حداکثر تا ۲۰ درصد مجموع تخت‌های بیمارستان‌های درجه یک تابعه دانشگاه/دانشکده‌های علوم پزشکی بر اساس استانداردهای ابلاغی و آیین‌نامه‌های نظارتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در قالب بخش/تخت‌های با خدمات رفاهی ویژه و حداکثر تا سقف تعرفه‌های بخش خصوصی تنظیم شده است.

---

فصل اول: تعاریف و دامنه شمول

ماده ۱- تعاریف و اختصارات

این دستورالعمل به شرح زیر است:

1. بیمارستان: کلیه بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه/دانشکده‌های علوم پزشکی کشور که بر اساس آخرین ارزیابی اعتباربخشی، درجه یک و بالاتر را کسب کرده باشند.
2. بخش/تخت دارای خدمات رفاهی ویژه: بخش یا تختی است که بر اساس ضوابط این دستورالعمل استانداردهای لازم برای ارائه خدمات رفاهی ویژه را دارا باشد.
3. سهم بیمه پایه: سهمی از هزینه‌های پرونده بستری که توسط سازمان‌های بیمه‌گر پایه (بیمه سلامت، تامین اجتماعی، نیروهای مسلح) تحت پوشش قرار می‌گیرد و قابل محاسبه و پرداخت می‌باشد.
4. سهم بیمه تکمیلی: آن بخش از هزینه‌های دریافت خدمت بستری که تحت پوشش خدمات بیمه پایه قرار نمی‌گیرد و پس از کسر سهم بیمار محاسبه می‌گردد.
5. سهم بیمار (فرانشیز): درصد معینی از هزینه‌های مورد تعهد است که تامین آن به عهده بیمه شده می‌باشد و در بیمه‌نامه تعیین و قید شده است.

ماده ۲- دامنه شمول

1. جمعیت مشمول: شامل کلیه بیماران واجد شرایط بستری تحت پوشش بیمه تکمیلی (با اولویت بازنشستگان) یا فاقدین بیمه تکمیلی مشروط به خالی بودن تخت و با درخواست و رضایت کتبی شخص بیمار و یا بستگان درجه یک وی که متقاضی استفاده از تخت‌های دارای خدمات رفاهی ویژه می‌باشند.
2. خدمات مشمول: شامل کلیه خدمات بستری اعم از تشخیصی، درمانی، هتلینگ و خدمات رفاهی ویژه بیمارستان به استثنای خدمات اورژانس و سرپایی، خدمات ارائه شده در بخش‌های سوختگی (تا قبل از شروع خدمات ترمیمی) و بخش‌های مراقبت ویژه که دارای تعرفه یا کدهای کتاب ارزش نسبی و یا مصوبات هیات امناء دانشگاه می‌باشد.

تبصره ۱: در خصوص بیماران نیازمند به خدمات روان‌پزشکی، با رعایت اندیکاسیون‌های درمانی و الزامات بخش روانپزشکی، دانشگاه می‌تواند حداکثر تا سقف ۵ درصد از مجموع تعداد تخت‌های روانپزشکی دانشگاه را در قالب تخت‌های دارای خدمات رفاهی ویژه ارائه خدمت نماید.

---

فصل دوم: ارائه خدمت

ماده ۳- فرآیندهای ارائه خدمت

1. مراکز مشمول این دستورالعمل می‌توانند نسبت به راه‌اندازی بخش مستقل (متمرکز) و یا در قالب افزایش تخت‌های خدمات رفاهی ویژه به سایر بخش‌های بستری بیمارستان (غیرمتمرکز) و ارائه خدمت به متقاضیان دریافت خدمات رفاهی ویژه اقدام نمایند.
2. شرایط و ضوابط تخت‌های دارای خدمات رفاهی ویژه در بیمارستان‌های تابعه دانشگاه/دانشکده‌های علوم پزشکی به منظور نحوه ارایه خدمات تشخیصی، درمانی، هتلینگ و خدمات رفاهی ویژه بیمارستان بر اساس مندرجات این دستورالعمل خواهد بود.
3. بیمارستان مکلف است نسبت به درخواست افزایش بخش خدمات رفاهی ویژه از طریق سامانه الکترونیکی صدور پروانه‌ها اقدام نماید و هرگونه بهره‌برداری از تخت‌های دارای خدمات رفاهی ویژه بدون درج در پروانه بهره‌برداری بیمارستان ممنوع است.
4. مراکز دارای بخش فعال می‌بایست ظرف مدت شش ماه از تاریخ ابلاغ این دستورالعمل نسبت به درج بخش در پروانه بهره‌برداری اقدام نمایند.
5. بیمارستان مجاز به افزایش تخت جدید بیش از میزان تخت مصوب در پروانه بهره‌برداری خود نمی‌باشد.
6. در صورتی که بیمارستان متقاضی افزایش تخت فراتر از تخت مصوب جهت خدمات رفاهی ویژه می‌باشد، مکلف به دریافت مجوز از کمیسیون ماده ۲۰ وزارت می‌باشد.
7. بیمارستان مکلف است عملکرد تخت‌های دارای خدمات رفاهی ویژه خود را به صورت جداگانه در سامانه HIS بیمارستان ثبت نماید. عملکرد این تخت‌ها باید از سیستم‌های اطلاعات بیمارستانی قابل گزارش‌گیری و تبادل با سامانه پرونده الکترونیک سلامت ایرانیان (سپاس) باشد.

ماده ۴- شرایط پذیرش بیمار

1. بیماران با معرفی‌نامه دستور بستری پزشک معالج و پس از تعیین هویت از طریق سامانه استحقاق سنجی درمان بستری می‌شوند.
2. تکمیل فرم رضایت‌نامه آگاهانه بیمار جهت آگاهی بیمار از دریافت خدمات با تعرفه توافقی (تا سقف خصوصی) الزامی می‌باشد. این فرم در مسیر پذیرش بیمار در سامانه HIS قرار می‌گیرد.
3. پذیرش بیمار برای دریافت خدمات رفاهی ویژه با رضایت کتبی شخص بیمار و یا بستگان درجه یک وی و آگاهی کامل از نحوه محاسبه هزینه‌ها در صورتحساب صورت می‌پذیرد. در رضایت‌نامه مذکور می‌بایست بیمار و یا همراه وی از کلیه هزینه‌ها اعم از محاسبه هزینه خدمات به صورت آزاد در صورت نداشتن پوشش بیمه پایه و یا تکمیلی، موارد خارج از تعهد بیمه تکمیلی مشمولین بیمه تکمیلی به صورت کتبی قبل از پذیرش و بستری توسط بیمارستان مطلع گردیده و از ایشان امضاء اخذ گردد.
4. در صورت عدم تمایل بیمار به بستری در بخش/تخت خدمات رفاهی ویژه، بیمارستان موظف است بیمار را در تخت‌های بستری عادی با تعرفه دولتی بستری نماید.
5. در صورت عدم وجود تخت خالی در بخش‌های بستری عادی و خالی بودن تخت خدمات رفاهی ویژه، بیمارستان موظف است بیماران غیر الکتیو را تا زمان خالی شدن تخت بستری عادی در اتاق دارای خدمات رفاهی ویژه با تعرفه دولتی بستری نماید.

تبصره: در مواردی که بیمار دارای بیمه تکمیلی باشد، بیمارستان می‌تواند با رعایت شرایط و ضوابط تخت‌های رفاهی ویژه، مابه‌تفاوت تا تعرفه توافقی را از بیمه تکمیلی دریافت نماید (فرانشیز بیمار با تعرفه دولتی خواهد بود). شرکت‌های بیمه تکمیلی موظفند بمنظور تسهیل در محاسبه هزینه و سهولت پرداخت نسبت به ایجاد سامانه برخط جهت صدور معرفی‌نامه و ثبت هزینه‌های مرتبط با بیمه تکمیلی اقدام نمایند. بیمارستان مکلف است جهت اخذ معرفی‌نامه بستری بیماران از طریق سامانه‌های بیمه‌های تکمیلی بصورت برخط اقدام نماید.

ماده ۵- شرایط ارائه خدمت و استاندارد فضا/تخت‌های دارای خدمات رفاهی ویژه

1. کلیه بیماران می‌بایست روزانه حداقل یک بار توسط شخص پزشک معالج ویزیت شده و کلیه اقدامات تهاجمی و جراحی‌های بیمار توسط ایشان صورت پذیرد.
2. بیمارستان موظف است برای بخش/تخت‌های با خدمات رفاهی ویژه سرویس پرستاری مجزا در نظر بگیرد؛ به نحوی که موجب کاهش یا محدودیت ارائه خدمات پرستاری در سایر بخش‌ها نگردد.
3. حضور همراه صرفاً به منظور ارتقاء سطح سلامت روان بیمار بوده و ارائه تمامی خدمات مراقبتی و بالینی به عهده کادر پرستاری می‌باشد.
4. بخش/تخت‌ها مطابق با دستورالعمل‌ها و استانداردهای مصوب وزارت بهداشت باشند و بیمارستان مانند سایر بخش‌های بستری ملزم به رعایت استانداردهای اعتباربخشی بیمارستانی برای این بخش/تخت‌ها خواهد بود.

امکانات و تجهیزات اتاق‌ها: اتاق‌ها یک تخته (با حداقل متراژ ۱۲ متر مربع) یا دو تخته (با حداقل متراژ ۱۸ متر مربع) باید مجهز به موارد زیر باشند:

• نور طبیعی با پوشش پرده مناسب بیمارستانی.
• سیستم هشدار دهنده جهت دود و آتش.
• سیستم سرمایش و گرمایش با قابلیت تغییر درجه حرارت و فراهم‌سازی دمای آسایش فصلی.
• سیستم تهویه مطبوع متصل به هواساز و رعایت تعداد گردش هوا در ساعت بر اساس استانداردها.
• تخت‌ها دارای کیفیت مطلوب و حداقل دو شکن برقی و با قابلیت تنظیم ارتفاع.
• کنسول بالای سر بیمار دارای اکسیژن سانترال و ساکشن و نور مستقل.
• سیستم احضار پرستار مکانیزه و قابلیت ریموت کنترل در دسترس بیمار.
• تشک‌های طبی مرغوب و در صورت نیاز تشک مواج همراه با ملحفه، بالشت طبی و پتو از جنس مرغوب (در تهیه این اقلام روان‌شناسی رنگ‌ها لحاظ گردد).
• لاکر کنار تختی.
• کمد دیواری دارای آینه و چوب لباسی.
• مبل تختخواب‌شو جهت استراحت همراه بیمار.
• تلویزیون LED همراه با ریموت کنترل.
• یخچال با شارژ روزانه نوشیدنی و میوه (با توجه به رژیم غذایی بیمار).
• تلفن و اینترنت بیسیم (WIFI).
• روشویی در فضای اتاق بستری دارای آینه، صابون و ضدعفونی کننده.
• سرویس‌های بهداشتی (توالت فرنگی و در صورت امکان توالت ایرانی هم اضافه گردد) و حمام اختصاصی دارای دستگیره و تجهیزات ایمنی، ملزومات اولیه حمام از قبیل صابون و شامپو.

پکیج لوازم شخصی شامل:

• سجاده، کتاب قرآن و مفاتیح.
• لباس بیمار، دمپایی، حوله، مسواک، خمیر دندان.
• بشقاب و پیش‌دستی چینی، قاشق، چنگال و کارد استیل، استکان و لیوان بلور، درب بازکن، فلاسک آب جوش.

تغذیه:

• بیمارستان ملزم به تهیه حداقل دو فهرست غذایی متنوع با توجه به رژیم بیمار می‌باشد.
• همراه بیمار می‌تواند از لیست غذا موجود در بیمارستان غذای مورد نظر خود را انتخاب نماید که هزینه آن مازاد بر صورتحساب بیمار خواهد بود.

---

فصل سوم: نظام پرداخت

ماده ۶- تعرفه و نحوه پرداخت کارانه

1. ارائه کلیه خدمات تشخیصی، درمانی و دارویی در بخش‌های با خدمات رفاهی ویژه تا سقف تعرفه بخش خصوصی (تعرفه توافقی) خواهد بود.
2. هزینه‌های کلیه خدمات رفاهی مطابق قرارداد در تعرفه تمامی خدمات تشخیصی، درمانی و هتلینگ لحاظ شده است و هیچگونه هزینه دیگری به صورت جداگانه قابل محاسبه و اخذ نمی‌باشد.تبصره: هزینه‌های درخواستی مازاد که به درخواست شخصی بیمار یا همراه وی (مانند غذای همراه) انجام می‌شود به صورت جداگانه قابل محاسبه و اخذ از بیمار می‌باشد و بیمارستان مکلف است قبل از ارائه این خدمات نسبت به اطلاع‌رسانی در خصوص نحوه محاسبه هزینه‌ها اقدام نماید.
3. در صورت نیاز به انتقال بیماران بستری در تخت‌های رفاهی ویژه به بخش مراقبت ویژه در حین درمان، تعرفه دریافتی بر اساس تعرفه توافقی برای بخش مراقبت ویژه خواهد بود.
4. بیمارستان‌ها موظف به عقد قرارداد با بیمه‌های تکمیلی خواهند بود.
5. خدمات فاقد پوشش بیمه (ستاره‌دار) که جنبه زیبایی دارند در صورت صدور معرفی‌نامه از سمت شرکت بیمه تکمیلی تا سقف مورد تعهد بیمه‌های تکمیلی طرف قرارداد قابل ارائه خواهند بود.
6. پرداخت کارانه پزشکان شاغل در بخش‌های فوق خارج از پلکان‌های مصوب شورای حقوق و دستمزد کشور و مطابق با درصدهای تعیین شده در شورای کارگروه برنامه‌ریزی و نظارت بر توزیع درآمد اختصاصی وزارت متبوع/دانشگاه خواهد بود.
7. ضریب ریالی خدمات ارائه شده توسط کلیه پزشکان اعم از تمام وقت و غیر تمام وقت مطابق ضریب ریالی تمام وقتی بخش بستری خواهد بود.
8. بیمارستان موظف است کارانه پزشکان و گروه پرستاری شاغل در بخش‌های با خدمات رفاهی ویژه را با تاخیر حداکثر دو ماهه پرداخت نماید.

ماده ۷- نحوه تنظیم و تبادل اسناد

1. هزینه‌های خدمات ارائه شده به بیمار مطابق قرارداد فیمابین و تا سقف تعرفه بخش خصوصی پس از کسر سهم بیمه پایه (اعم از تعهدات بسته بیمه پایه، سهم حمایتی بیمه‌های پایه، منابع دارویار و تجهیزیار مطابق با مصوبات و ضوابط موجود در سامانه‌های بیمارستانی) و صورتحساب بیمار در ستون خدمات رفاهی ویژه/سهم بیمه تکمیلی ثبت می‌گردد.

تبصره ۱: سهم سرفصل‌های یارانه سلامت برای بیماران مشمول این دستورالعمل قابل محاسبه و پرداخت نمی‌باشد.

تبصره ۲: جهت فاقدین بیمه تکمیلی کلیه هزینه‌ها اعم از محاسبه هزینه خدمات به صورت آزاد به صورت کتبی قبل از پذیرش و بستری توسط بیمارستان مطلع گردیده و امضاء گرفته شود.

تبصره ۳: برای افرادی که دارای بیمه پایه و مازاد درمان می‌باشند؛ در خصوص خدمات فاقد پوشش بیمه پایه، بیمه تکمیلی ملزم به پرداخت هزینه‌های درمانی تا سقف مورد تعهد (پس از کسر سهم بیمار/فرانشیز) طبق قرارداد فیمابین و شرایط مندرج در معرفی‌نامه می‌باشد.

2. بر اساس مصوبات شورای عالی بیمه هیچ یک از ذینفعان اعم از بیمه‌های پایه و تکمیلی مجاز به کاهش تعهدات خود نسبت به تعهدات فعلی نمی‌باشند.
3. هزینه‌های خدماتی که در قالب زنجیره تامین بر حسب ضرورت در خارج از بیمارستان انجام می‌پذیرد در صورت پرداخت هزینه از سوی بیمارستان به شرط درج در صورتحساب بیمار در چارچوب مفاد قرارداد قابل پرداخت است.
4. بیمارستان‌ها مکلف به ارسال اسناد هر ماه به سازمان‌های بیمه‌گر پایه و تکمیلی حداکثر تا پانزدهم ماه بعد خواهند بود.

---

فصل چهارم: نظارت و پایش و رسیدگی به تخلفات

1. مسئولیت نظارت و پاسخگویی بر رعایت مفاد این دستورالعمل به عهده رییس/مسئول فنی بیمارستان می‌باشد و هرگونه تخلف از مفاد این دستورالعمل در گزارش‌های نظارتی بررسی و برابر مقررات برخورد خواهد شد.
2. بیمارستان حق ارجاع بیمار به بیرون از بیمارستان جهت تامین دارو و ملزومات پزشکی را ندارد و صرفا در قالب زنجیره تامین خدمات مجاز به ارجاع بیمار می‌باشد.
3. بیمارستان مجری این دستورالعمل ملزم به عقد قرارداد با بیمه‌های تکمیلی و درج بند پرداخت مطالبات مرکز مطابق ماده (۳۸) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت الحاق (۲) در قرارداد می‌باشد.تبصره: در راستای اجرای بند (ث) ماده (۷۳) قانون برنامه هفتم توسعه اولویت عقد قرارداد با شرکت‌های بیمه‌گر بازنشستگان می‌باشد.
4. مبنای محاسبه و پرداخت خدمات، کتاب ارزش نسبی و سایر تعرفه‌های مصوب هیات دولت بوده و دریافت هرگونه وجه مازاد و قید نشده در صورتحساب بیمار تخلف محسوب می‌گردد.
5. کلیه پرداخت‌های بیماران جهت دریافت خدمات می‌بایست از طریق صندوق بیمارستان انجام پذیرد و پرداخت هرگونه وجه خارج از صندوق بیمارستان ممنوع می‌باشد.
6. در صورت ارائه خدمات جراحی و معاینات بالینی بیمار بستری شده در بخش/تخت خدمات ویژه رفاهی توسط فردی غیر از پزشک معالج، صورتحساب بیمار بر اساس تعرفه دولتی محاسبه خواهد گردید.

---

کلمات کلیدی مرتبط: تعرفه خصوصی در بیمارستان دولتی، افزایش درآمد بیمارستان، تخت‌های رفاهی ویژه، آیین‌نامه جدید هتلینگ بیمارستانی ۱۴۰۴، مدیریت درآمد اختصاصی بیمارستان.

مثال عملی: محاسبه درآمد بخش VIP برای یک بیمارستان دانشگاهی

چالش: بیمارستان “الف” یک مرکز درجه یک دانشگاهی با ۲۰۰ تخت مصوب است. مدیریت بیمارستان به دنبال راهکاری قانونی برای افزایش درآمد اختصاصی و نگهداشت پزشکان متخصص است، اما با محدودیت تعرفه‌های دولتی روبروست.

راهکار بر اساس دستورالعمل: طبق ماده ۱ و ۳ این دستورالعمل، بیمارستان می‌تواند تا ۲۰٪ تخت‌های خود (۴۰ تخت) را به بخش VIP اختصاص دهد. فرض کنیم بیمارستان ۱۰ تخت را به VIP تبدیل کند.

نتایج قابل اندازه‌گیری (Quantifiable Results):

1. افزایش تعرفه: خدمات این ۱۰ تخت دیگر با تعرفه دولتی محاسبه نمی‌شود، بلکه تا سقف تعرفه بخش خصوصی (طبق ماده ۶) محاسبه می‌گردد.
2. جذب بیماران تکمیلی: با ارائه هتلینگ ویژه (یخچال شارژ شده، اینترنت، اتاق خصوصی طبق ماده ۵)، بیمارستان بیماران دارای بیمه تکمیلی را جذب می‌کند که حاضرند ما‌به‌تفاوت را از طریق بیمه بپردازند.
3. پرداخت پزشکان: طبق ماده ۶ بند ۶، کارانه پزشکان در این بخش خارج از پلکان‌های مصوب (سقف پرداخت دولتی) محاسبه می‌شود. این امر باعث می‌شود جراحان تمایل بیشتری به بستری بیماران خود در این بیمارستان داشته باشند، که مستقیماً ضریب اشغال تخت را بالا می‌برد.

۳. سوالات متداول (FAQ)

۱. آیا تمام بیمارستان‌های دولتی می‌توانند بخش VIP تاسیس کنند؟ خیر، طبق ماده ۱، تنها بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه که در آخرین ارزیابی اعتباربخشی درجه یک یا بالاتر را کسب کرده باشند مجاز به اجرای این طرح هستند.

۲. اگر تخت‌های عادی پر باشد، آیا می‌توان بیمار اورژانسی را در تخت VIP بستری کرد؟ بله، طبق ماده ۴ بند ۵، در صورت نبود تخت خالی عادی، بیمارستان موظف است بیمار غیرالکتیو را در تخت VIP بستری کند اما هزینه آن باید با تعرفه دولتی محاسبه شود (تا زمان خالی شدن تخت عادی).

۳. نحوه پرداخت به پزشکان و پرستاران در این بخش‌ها چگونه است؟ طبق ماده ۶، پرداخت کارانه پزشکان از سقف پلکانی معاف است و باید با ضریب ریالی تمام‌وقتی محاسبه شود. همچنین بیمارستان موظف است کارانه پرسنل این بخش را با حداکثر ۲ ماه تاخیر پرداخت نماید.

۴. آیا هزینه غذای همراه بیمار جداگانه محاسبه می‌شود؟ بله، طبق تبصره ماده ۶، هزینه‌های مازاد درخواستی مثل غذای همراه، جداگانه و مازاد بر صورتحساب بیمه محاسبه و از بیمار اخذ می‌گردد.